Saat sabahın altı buçuğu. Servis aracından inen oyuncu kahve kuyruğunda ışıkçıyla şakalaşıyor, makyöz ona günaydın diyor, ben elimde çekim planıyla koşturuyorum. Set böyle bir yer. Aynı insanlarla haftalarca, bazen aylarca, günde on saatten fazla vakit geçiriyorsun. Arkadaşlık kendiliğinden çıkıyor. Ama set ilişkileri iş ilişkisi olarak başlar ve öyle kalmalı. Ben reji asistanıyım. Yani zamanı, çekim sırasını ve oyuncuları kameraya yetiştiren ekibin içindeyim. Gördüklerimi kısa kısa yazıyorum.
Önce kimin ne iş yaptığını öğren
Reji ekibi yönetmenin sağ koludur. Çekim sırasını, oyuncu çağrılarını, sessizlik anonslarını biz yaparız. 'Motor' dendiğinde kamera ve ses kayda girer. 'Kestik' dendiğinde çekim biter. Bu iki kelime arasında kimse sohbet etmez.
Neden önemli? Çünkü sınırların çoğu bu düzenden çıkar. Kameraman molada seninle güler ama ışık kurulurken onu oyalamazsın. Kostümcüyle dost olabilirsin ama ondan senin için kuralı esnetmesini istemezsin. İnsanları tanımak, kime ne zaman yaklaşacağını bilmek demek.
Arkadaşlık iyidir, ama iş saatinde iş
Molada konuş, çekimde odaklan
Yemek arası, ışık değişimi, dekor kurulumu. Sohbetin yeri bunlar. Kamera hazırlanırken başka bir oyuncuyla kahkaha atıyorsan, birileri seni sahneye çağırmak için arıyordur. Bu bizim iş yükümüz. Bir iki seferde kimse bir şey demez. Tekrarlanırsa adın 'zor bulunan oyuncu' diye geçer.
Grup kur, ama kimseyi dışarıda bırakma
Uzun projelerde küçük kümeler oluşur. Başroller bir yanda, yan roller bir yanda, set oyuncuları bambaşka bir köşede. Bunu kıran oyuncuyu herkes sever. Yeni gelen bir yardımcı oyuncuya nerede bekleyeceğini göstermek, karavanın yerini söylemek seni hiçbir şeyden eksiltmez. Karavan, oyuncuların hazırlandığı ve dinlendiği araç ya da odadır.
Dedikodu taşıma
Set küçük bir mahalle. Sabah birine anlattığın şey öğleden sonra yapım ofisinde konuşulur. Bir oyuncunun geç geldiğini, yönetmenin sinirlendiğini sete ya da dışarıdaki çevrene taşıma. Hele bunu yazılı yapma. Mesajlar kalır.
Para ve iyilik işine dikkat
Setteki arkadaşına borç vermek, ondan iş istemek, seni bir yapımcıya önermesi için sıkıştırmak. Bunlar dostluğu çabuk yıpratır. Bir kez referans istemek ayrı, ısrar etmek ayrı.
Flört, aşk ve set ilişkileri
Olur mu? Olur. İnsanız. Sette tanışıp hayatını birleştiren çok insan tanıyorum. Sorun ilişkinin kendisi değil, işe yansıması.
Kimseye baskı yapma
Bir kez teklif ettin, karşı taraf istemedi. Konu kapanır. O kişiyle her gün aynı sahnede olacaksın; ısrar edersen onun çalışma ortamını zorlaştırırsın. Önemli olan karşındakinin sana kaç kez hayır diyeceği değil, senin ilk seferde anlaman.
Güç farkını hesaba kat
Sette hiyerarşi vardır. Başrol oyuncusu ile ilk işine gelen bir yardımcı oyuncu, yönetmen ile stajyer aynı yerde durmaz. Güç farkı olan ilişkilerde verilen evet her zaman özgür bir evet olmayabilir. Konumu senden zayıf birine yaklaşmadan önce iki kez düşün.
Ayrılık sete taşınmasın
İlişki bitti ama dizi bitmedi. Çekim planı sizin duygularınıza göre değişmez. Aynı sahnedeyseniz işinizi yapın. Gerekirse reji ekibine sadece 'aramızda gerginlik var, aynı yerde beklemesek iyi olur' deyin. Gerisini sormayız, düzeni ayarlamaya çalışırız.
Yakın sahnelerde sınır yazılıdır
Öpüşme, sarılma, yatak sahnesi. Bunlar sahnedir, ilişki değil. Düzgün yapımlarda bu sahneler önceden konuşulur: nereye dokunulacak, ne kadar yaklaşılacak, sette kimler kalacak. Bazı yapımlarda bu iş için ayrıca bir koordinatör çalışır. Provada konuşulmayan bir şeyi çekimde 'akışında oldu' diye yapmak kabul edilemez. Sahne bittiğinde yakınlık da biter. Karşındaki oyuncuyla kamera önünde kurduğunuz yakınlık, kamera kapandıktan sonra sana hiçbir hak vermez.
Senden beklenen bir şey seni rahatsız ediyorsa çekimden önce söyle. Yönetmene, reji ekibine ya da ajansına. Söylemek seni zor oyuncu yapmaz, işini düzgün yapan oyuncu yapar.
Rahatsız olursan kime söylersin
- Olay anında yakınındaki reji ekibinden birine ya da set amirine söyle. Set amiri, setin düzeninden ve güvenliğinden sorumlu kişidir.
- Ajansın varsa ona haber ver. Seni temsil eden onlar.
- Tarihi, saati, yanında kimlerin olduğunu kısa bir not olarak yaz. Sen unutursun, not unutmaz.
Açık konuşayım: Rahatsızlığını dile getirdiğin için cezalandırılmamalısın. Şikâyet iş ilişkisini bozmaz, çalışma ortamını korur.
Proje bitince ne kalır
Son çekim günü sarılmalar, fotoğraflar, 'yine görüşelim'ler. Bir kısmı gerçekten görüşür. Sektör küçük. Bugün yanında kablo taşıyan kişi yarın görüntü yönetmeni olur, bugünkü stajyer yarın yönetmen koltuğunda oturur. Seni hatırlayacakları şey ne kadar eğlenceli olduğun değil, ne kadar güvenilir olduğun olacak. Sağlıklı set ilişkileri, yıllar sonra aynı insanlarla yine aynı masada oturabilmeni sağlar. Dostluğunu koru, sınırını da. İkisi birlikte yürür.
