Çocuk oyuncu seçmeleri, çocuğun yaşına uygun kısa oyunlar, sohbetler ve basit sahne denemeleriyle yapılır. Küçük çocuklardan bir durumu hayal etmeleri, daha büyüklerden kısa bir metni söylemeleri veya verilen yönlendirmeyle yeniden denemeleri istenebilir. Amaç yalnızca ezbere bakmak değildir; çocuğun kendini nasıl ifade ettiği, dinleyip karşılık verebildiği ve o role uygunluğu değerlendirilir. Velinin görevi çocuğu zorlamak yerine güvende hissettirmek, ne olacağını anlaşılır biçimde anlatmak ve seçilmenin bir başarı ölçüsü olmadığını baştan kabul etmektir.
Bir oyunculuk koçu olarak prova sırasında dikkat ettiğim ilk şey, çocuğun bir repliği ne kadar etkileyici söylediği değil, o sırada rahatça oyun kurup kuramadığıdır. Bazen cümleyi unutur ama karşısındaki kişiyi dikkatle dinler. Bazen çok iyi hazırlanmıştır, yine de kamerayı görünce konuşmak istemez. İkisi de tek başına çocuğun oyunculuğa uygun olup olmadığını söylemez. Seçme, belirli bir iş için yapılan kısa bir tanışmadır.
Çocuk oyuncu seçmeleri odasında neler olur?
İlk karşılaşmada genellikle kısa bir sohbet edilir. Çocuğun adı, sevdiği oyunlar veya ilgisini çeken bir etkinlik sorulabilir. Bu konuşma, çocuğun sesini duymaya ve kendini ifade etme biçimini tanımaya yardımcı olur. Her soruya uzun cevap vermesi beklenmez. Biraz düşünüp tek cümleyle yanıt vermek de gayet doğaldır.
Ardından kameraya bakarak kendini tanıtması, bir nesneyle oyun kurması ya da kısa bir durum canlandırması istenebilir. Örneğin, sevdiği oyuncağı bulduğunu hayal etmesi söylenebilir. Daha büyük bir çocuğa, arkadaşını bir oyuna katılmaya ikna ettiği küçük bir sahne verilebilir. Uygulama, rolün ihtiyacına ve çocuğun yaşına göre değişir; her seçmede aynı sıra izlenmez.
Koçluk sırasında özellikle gözlediğim an, ilk denemenin ardından gelen küçük değişikliktir. “Şimdi bunu karşındaki kişi seni duymayacakmış gibi söyle” yönlendirmesi verildiğinde çocuk ne yapıyor? Duyuyor mu, denemeye istek duyuyor mu, soru sorabiliyor mu? Burada tek bir doğru tepki aramak yerine birlikte çalışmanın nasıl ilerleyebileceğine bakılır. Çocuğun anlamadığı bir şeyi sorması, çalışmayı durduran bir sorun sayılmamalıdır.
Yaşa uygun oyun, kusursuz ezberden daha çok şey söyler
Okul öncesi dönemde uzun metinler ve ayrıntılı karakter açıklamaları çocuğun ilgisini dağıtabilir. Somut bir oyun daha anlaşılırdır. “Bu kutunun içinde seni şaşırtan bir şey var” demek, “Şaşkınlığını güçlü göster” demekten daha kullanışlı olabilir. Çocuk bir duyguyu göstermeye uğraşırken yüzünü kasabilir; hayal ettiği duruma odaklandığında ise kendiliğinden bir tepki verebilir.
Okuma becerisi gelişmiş çocuklarla kısa metinler çalışılabilir. Yine de kelimeleri sırasıyla söylemek, sahneyi anlamakla aynı şey değildir. Kime konuştuğunu, ne istediğini ve karşısındakinden nasıl bir cevap beklediğini kavraması önemlidir. Bir cümleyi kendi sözcükleriyle anlatmasını istemek, anlamadığı yeri fark etmeye yardımcı olur.
Evde hazırlık yaparken çocuğa her kelimenin nasıl söyleneceğini göstermekten kaçının. Yetişkinin sesini ve yüz ifadesini taklit etmeye başladığında kendi fikrini denemek zorlaşır. Kısa bir çalışma yapıp bırakmak çoğu zaman daha verimlidir. Çocuk oyunu değiştirmek istiyorsa nedenini dinleyin. Hazırlığın süresini, onun dikkatine ve yorgunluğuna göre ayarlayın; okuldan bitkin gelmişken uzun tekrarlar istemeyin.
Velinin desteği en çok küçük anlarda hissedilir
Seçmeye giderken “Bizi mahcup etme” ya da “Çok istiyorsan yaparsın” gibi sözler çocuğa gereksiz bir yük bindirir. Bunun yerine, “Birileriyle tanışacağız, senden kısa bir oyun isteyebilirler. Anlamadığın yerde sorabilirsin” demek yeterlidir. Çocuğun görevi aileyi gururlandırmak değil, kendini güvende hissederek denemeye katılmaktır.
Bekleme alanında başka çocukların görünüşünü, konuşmasını veya hazırlığını değerlendirmeyin. Çocuklar yetişkinlerin fısıltıyla yaptığı karşılaştırmaları da duyar. Seçme öncesinde sürekli metin tekrar ettirmek yerine su içmek, tuvalete gitmek ve biraz sakinleşmek daha yararlı olabilir. Yanınızda çocuğun kolayca yiyebileceği bir atıştırmalık bulunması da bekleme sürecini rahatlatabilir.
Çocuk oyuncu seçmeleri sırasında veli odadaysa her soruya onun yerine cevap vermemeli, kamera arkasından mimikle yönlendirmemelidir. Veli katılımının nasıl düzenlendiğini önceden öğrenin ve çocuğun nerede, kimlerle olacağını bilin. Çocuk ayrılmak istemiyorsa onu çekiştirerek içeri göndermek doğru bir hazırlık yöntemi değildir. Biraz zaman istemek veya görüşmeyi başka bir zamana bırakmak düşünülebilir. Çocuğun istemediğini söylemesine alan açmak, destekleyici tutumun parçasıdır.
Kamera kaydı istenirse evde nasıl hazırlanılır?
Bazı seçmeler ilk görüşmeden önce evde çekilmiş kısa bir deneme kaydı ister. Böyle bir durumda önce gönderilen açıklamayı okuyun. Kadraj, metin, dosyanın iletileceği yer ve istenen tanıtım bilgileri belli mi? Anlaşılmayan noktayı ilgili kişiye sormak, tahmin ederek çok sayıda kayıt hazırlamaktan daha yararlıdır.
Sade bir arka plan, anlaşılır ses ve çocuğun yüzünü rahatça görebildiğimiz bir ışık çoğu hazırlık için yeterli bir başlangıçtır. Özel bir yönerge yoksa kostüm aramak veya yoğun makyaj yapmak gerekmez. Kamera karşısındaki çocuğun rahat hareket edebilmesi ve söylediklerinin duyulması önemlidir. Metni karşıdan okuyorsanız sesinizi onun sesini bastırmayacak düzeyde tutun.
Bir deneme istediğiniz gibi olmadığında hemen yeniden çekmek isteyebilirsiniz. Fakat tekrarlar uzadıkça çocuk yaptığı her şeyin yanlış olduğunu düşünebilir. Kısa bir ara verin ve devam etmek isteyip istemediğini sorun. Çekimi velinin bilgisi ve rızasıyla, belirtilen güvenilir kanaldan paylaşın. Çocuğun adresi, okul bilgisi veya günlük düzeni gibi seçmeyle ilgisiz kişisel ayrıntıları kayda eklemeyin.
Seçilmemek, kötü oynadığı anlamına gelmez
Bir rol için çocuğun yaşı, görünümü, konuşma biçimi, başka oyuncularla uyumu ve projenin çalışma düzeni birlikte değerlendirilebilir. İyi geçen bir denemenin ardından başka bir çocuğun seçilmesi mümkündür. Bazen karar sürecinde rolün ihtiyacı da değişir. Bu yüzden seçme çıkışında “Kesin seni alırlar” demek, çocuğun bekleyişini gereksiz biçimde ağırlaştırır.
Ben görüşme sonrasında performans sorgusu yerine deneyimi konuşmayı tercih ederim. “En çok hangi oyun hoşuna gitti?” veya “Seni rahatsız eden bir şey oldu mu?” soruları daha çok şey anlatır. Çocuk konuşmak istemiyorsa hemen değerlendirme yapmak gerekmez. Eve dönüşün tamamını seçmeye ayırmak yerine gündelik düzene dönmek iyi gelebilir.
Her başvuruya ayrıntılı geri bildirim verilmeyebilir. Sonucun hangi kanaldan ve nasıl bildirileceğini görüşme sırasında öğrenebilirsiniz. Yanıt gelmediğinde çocuğa sürekli telefon kontrol ettirmekten kaçının. Seçilmediği belli olduğunda ise kısa ve açık konuşun: “Bu iş için başka bir çocukla çalışacaklar. Seninle oyun denemek istediler ve denedin.” Çocuğun değerini bir karar üzerinden açıklamaya çalışmayın.
Başvurudan önce çocuğun isteğine yeniden bakın
İlk görüşmeye heyecanla giden bir çocuk, deneyimden sonra devam etmek istemeyebilir. Fikrini değiştirmesine izin verin. Veli olarak verdiğiniz rıza önemlidir; çocuğun katılmaya istekli olması da süreç boyunca gözetilmelidir. Bir seçmeye katılmış olması, sonraki görüşmelere veya çekime mecbur olduğu anlamına gelmez.
Çalışma gündeme gelirse okul düzeni, dinlenme ihtiyacı, ulaşım ve bekleme koşulları hakkında somut bilgi isteyin. Çekim sırasında velinin çocuğun yanında bulunacağı düzeni baştan netleştirin. Belirsiz kalan koşulları, “Önce seçilsin, sonra bakarız” diyerek ertelemeyin. Çocuğun ihtiyaçlarına uygun olmayan bir çalışma düzeni, rol ne kadar ilgi çekici görünürse görünsün yeniden değerlendirilmelidir.
Çocuğunuz katılmak istiyorsa ve sürecin koşullarını anladıysanız başvuru formunu doldurarak değerlendirme talebinizi iletebilirsiniz. Başvuruyu yaptıktan sonra sürekli prova planlamak gerekmez. Oyununa, dersine ve arkadaşlarına ayırdığı zaman sürsün. Bir sonraki görüşmede söyleyeceği cümleden önce, bugün bu deneyim hakkında ne hissettiğini dinleyin.